Intellectuele eigendomsrechten

VLAAMS CENTRUM VOOR INHEEMSE VOLKEN (VCIV)

FLEMISH CENTRE FOR INDIGENOUS PEOPLES

 

 

 

 

 

 

 

 

Intellectuele eigendomsrechten

 

 

Patenten

 

”Een patent is een exclusief recht gegeven voor een uitvinding, die het product is van een proces dat leidde tot een

nieuwe manier om iets te doen, of een nieuwe technische oplossing biedt voor een probleem”. Dit is de definitie die de World Intellectual Property Organisation (WIPO) geeft aan een patent.

 

Een patent wordt verondersteld de uitvinding van een patenteigenaar te beschermen tegen namaak en commerciële concurrentie. Deze bescherming geldt voor een beperkte tijd, gewoonlijk twintig jaar. Een patentbescherming houdt

in dat het onderwerp van het patent niet op commerciële schaal kan geproduceerd worden, gebruikt of verkocht

worden zonder de toestemming van de patenteigenaar. Een patenteigenaar heeft het recht te beslissen wie gebruik

mag maken van een gepatenteerde uitvinding voor een periode waarin de uitvinding beschermd is. De patenteigenaar

kan toelating of een licentie geven aan anderen om zijn uitvinding te gebruiken tegen wederzijds overeengekomen voorwaarden. Hij kan zijn patent ook verkopen aan iemand anders die dan de nieuwe eigenaar wordt.

 

Traditionele kennis

 

In vele delen van de wereld, niet alleen in de megadiversiteit gebieden, hebben inheemse volken over de loop van vele generaties een traditionele kennis opgebouwd over het ecosysteem waarin ze leven en de biodiversiteit die erin voorkomt.Minstens zo belangrijk als de pure kennis zijn de levenswijze en praktijken die inheemse volken ontwikkeld hebben om op een zo efficiënt mogelijke manier om te gaan met de biodiversiteit en hun ecosysteem.

Bovendien werd door de landbouwgemeenschappen in vele delen van de wereld een enorme verscheidenheid aan ras-sen van bepaalde voor de landbouw en veeteelt nuttige planten en diersoorten ontwikkeld. Tot voor kort werden traditionele kennis en technieken in verband met landbouw en ambachtelijke activiteiten als gemeen erfgoed van heel de mensheid beschouwd. Men ging er ook van uit dat men alleen in de landbouwsector patenten kon nemen op levende organismen met betrekking tot het ontwikkelen van nieuwe variëteiten. De groei van de farmaceutische en de biotech-nologische industrie heeft dit veranderd.

 

Biopiraterij

Wetenschappers gaan op zoek naar inheemse kennis over geneeskrachtige planten, geurstoffen, smaakstoffen, kleur-

stoffen, lijmstoffen, harsen, insectenwerende stoffen,schimmelwerende stoffen, landbouwtechnieken, natuurlijke bestrijdingstechnieken van plantenziekten, nieuwe voedingsgewassen, ect.. Maar ze gaan ook op zoek naar genetische materiaal, inclusief menselijk genetisch materiaal! Dit laatste gebeurt onder meer in het kader van het Human Genome Diversity Project (HGDP), een onderdeel van het Human Genome Project. Dit project wil een collectie genetisch materiaal aanleggen van 10.000 tot 15.000 individuen behorend tot 772 verschillende etnische groepen, waaronder vele inheemse volken. Deze collectie wordt opgeslagen in de American Type Culture Collection in Rockville,Maryland,USA. Nooit werd it project oorafgaandelijk esproken met inheemse personen, gemeenschappen of volken. geen enkele wijze hebben inheemse personen, gemeenschappen, volken of organisaties ooit toestemming gegeven voor dit project. Talrijke inheemse organisaties, gemeenschappen en volken hebben zich uitgesproken tegen het HGDP en zijn onmid-dellijke beëindiging geëist.

 

 

Collectieve intellectuele eigendom

 

Het voorbije decennium won de idee steeds meer veld dat de biodiversiteit en de traditionele kennis daaromtrent

vernietigd worden omdat ze ondergewaardeerd zijn. Als de kennis van individuele “wetenschappers” als eigendom beschouwd wordt, waarom zou traditionele kennis dan niet als eigendom beschouwd worden, vragen ze zich af. Ze willen ook niet dat de toepassingen van hun traditionele kennis ingaan tegen de waarden die gelden in hun culturen, bijvoorbeeld dat de natuurlijke omgeving niet onomkeerbaar gewijzigd wordt, wat zou kunnen gebeuren door genetische manipulatie. Daarom eisen inheemse volken dat hun toestemming vereist is voor niet-traditionele toepas-singen van hun traditionele kennis en zeker voor commerciële toepassingen van hun kennis.

De Conventie over Biologische Diversiteit (CBD) van 1992 erkent “de grote en traditionele afhankelijkheid van vele

inheemse en lokale gemeenschappen die traditionele levenswijzen afhankelijk maakt van de biologische grondstoffen” en de “wenselijkheid om voordelen om voordelen die voortkomen uit het gebruik van traditionele kennis, uitvindingen en gebruiken die relevant zijn voor het behoud van de biologische diversiteit en het duurzaam gebruik zijn onderdelen, op een eerlijke wijze te verdelen”.

Meer bepaald in art. 8 (j) stelt ze “iedere ondertekende regering zal voor zover mogelijk kennis, vernieuwingen en praktijken van inheemse en lokale gemeenschappen opnemen in haar nationale wetgeving en het evenwichtig delen in de opbrengst voortkomend uit het gebruik van zulke kennis vernieuwingen en praktijken aanmoedigen”.Het blijft in

de de CBD echter bij een principe, er is nog steeds geen mechanisme ontwikkeld dat art. 8(j) operationeel maakt.